Azərbaycan Respublikasının Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri ilə “Sülh Qalxanı 2026” adlı birgə əməliyyat-taktiki təlimi İlham Əliyev və Məhəmməd bin Zayed Al Nəhyanın iştirakı ilə 13 və 14 bəhmən (2 və 3 fevral 2025) tarixlərində Əbu-Dabidə keçirildi. Qeyri-qanuni silahlı qrupların aşkar edilməsi və zərərsizləşdirilməsi, ələ keçirilmiş gəminin nəzarətinin geri qaytarılması, terror elementlərinin zərərsizləşdirilməsi və girovların azad edilməsi, sıx məskunlaşmış ərazilərdə ictimai təhlükəsizliyi təhdid edən iğtişaş və təxribatçı hərəkətlərin qarşısının alınması kimi iddia olunan məqsədlərlə keçirilən bu təlim, 2025-ci ildə “Əbədi Tərəfdaşlıq–2025” adlı təlimdən sonra iki ölkə arasında ikinci hərbi təlimdir.

Azərbaycan Respublikası ilə Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri arasında münasibətlər, mədəni-tarixi uyğunluğun olmaması və nisbətən uzaq coğrafi məsafəyə baxmayaraq, özünəməxsus və mürəkkəb xarakter daşıyır.  İqtisadi Tərəfdaşlıq üzrə Hərtərəfli Sazişin (CEPA) 14 tir 1404 (5 iyul 2025) tarixində Əbu-Dabidə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Prezidenti Şeyx Məhəmməd bin Zayed Al Nəhyanın iştirakı ilə imzalanmasından sonra, 13 tir 1404 (5 iyul 2025) tarixində Əmirliklərin Sənaye və Qabaqcıl Texnologiyalar naziri Əhməd Əl-Cabirin Xankəndi/Stepanakertdə ECO sammitində iştirakından və 25 şəhrivər 1404 (16 september 2025) tarixində Məhəmməd bin Zayed Al Nəhyanın Şuşa şəhərinə səfərindən sonra bəzi siyasi dairələr Bakı ilə Əbu-Dabi münasibətlərinin əsasının iqtisadi, ticarət və enerji əlaqələri olduğunu bu şəkildə təqdim etməyə çalışırdılar; çünki hazırda 1402-ci ilin tir ayından (iyul 2025) qarşılıqlı vizaların ləğvi ilə iki ölkə arasında turizmin nəzərəçarpacaq dərəcədə genişlənməsi ilə yanaşı, Əmirliklərin iştirakı ilə Azərbaycan Respublikasında yaşıl və bərpa olunan enerji sahəsində, o cümlədən külək, günəş və su elektrik stansiyalarının tikintisi istiqamətində, ölkənin elektrik enerjisi istehsalında sıçrayış yaratmaq məqsədilə böyük həcmdə investisiya yatırımları həyata keçirilir. Bu investisiyaların məqsədi gələcəkdə neft və qaz dövrünün başa çatması fonunda Bakı gəlirlərinin azalmasının kompensasiyası ilə yanaşı, Avropa ölkələri və sionist rejim üçün elektrik təminatıdır. Bu çərçivədə Azərbaycan Respublikası, Gürcüstan, Macarıstan və Rumıniya ilə Qara dənizin dibi ilə 1100 kilometrlik sualtı kabelin çəkilməsi barədə saziş imzalamışdır. 230 meqavat gücə malik 262 milyon dollarlıq Qaradağ günəş elektrik stansiyası ilə yanaşı, Bakı və Əbu-Dabinin “Məsdər” şirkəti ümumi gücü 1000 meqavat olan bir külək və iki günəş elektrik stansiyasını əhatə edən üç investisiya müqaviləsi imzalamışdır. SOCAR və ADNOC şirkətlərinin regional əməkdaşlığının artması və ticarət dövriyyəsinin üç milyard dollara çatması bu münasibətlərin “iqtisadi əsaslı” kimi təqdim edilməsinə zəmin yaradır.

İlk baxışda Azərbaycan Respublikası ilə Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri arasındakı münasibətlər müxtəlif sahələrdə iqtisadi əlaqə və əməkdaşlıqlardan ibarət gözəl bir kolleksiya təsiri bağışlasa da, bir çox səbəblərə görə demək olar ki, bu, yalnız zahiri qatdır və iki ölkə arasındakı əməkdaşlığın əsasını təhlükəsizlik və hərbi struktur təşkil edir ki, bunun müəyyən hissəsi 2025 və 2026-cı illərdə keçirilən birgə təlimlərin mesajlarında da müşahidə olunur.

Əbu-Dabidə “Sülh Qalxanı 2026” adlanan təlim keçirildikdən sonra İran və region ictimaiyyətində ortaya çıxan mühüm sual budur ki, Bakı və Əbu-Dabi niyə birgə hərbi təlim keçirməlidirlər? Bu təlimin keçirilməsində onların real və elan olunmamış məqsədləri nədir? Bu suala cavab verməzdən əvvəl Azərbaycan Respublikası ilə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin ortaq cəhətlərinin qiymətləndirilməsi əhəmiyyətlidir. İki ölkənin ən mühüm ortaq cəhətləri bunlardır:

Ø Hər iki ölkə regionda anqlosakson nizamının podratçıları hesab olunurlar və yalnız siyasi, təhlükəsizlik və hərbi sahələrdə mərkəzin (Vaşinqton–London–Təl-Əviv oxu) göstərişləri əsasında hərəkət etmirlər, hətta iqtisadi və enerji sahəsində də müstəqil və təkbaşına qərarverən deyillər; belə ki, hər iki ölkə İsrail rejiminin neft və qaz yataqlarına ən böyük enerji investisiyalarını yatırmağa borcludur. Bu çərçivədə hər iki ölkə “Tamar” və “Leviathan” yataqlarında investisiyalara malikdir və “British Petroleum” tərəfindən İsrailin “NewMed Energy” qaz şirkətinin səhmlərinin 50 faizinin alınması barədə göstəriş almışdır.

Ø  Hər iki ölkə İran tarixinin sistemli və rəsmi şəkildə təhrif olunması ilə yanaşı, ölkəyə qarşı ərazi iddiaları irəli sürür. Özünü Ariana və Zərkuh adlı İran adalarında işğalçı kimi saxlayan Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, cəmi bir neçə onilliklik tarixə malik olmasına baxmayaraq, İranın minilliklərə dayanan üç ada üzərində ərazi iddiası irəli sürür; Azərbaycan Respublikası da üç onilliklik tarixə malik olmaqla və “Cənubi Azərbaycan” adlı xəyali anlayışın təsiri altında, rəsmi dərsliklərində yeddi min illik tarixi olan İranı inkar edərək ölkənin bir neçə vilayəti üzərində ərazi iddiaları irəli sürür və bu iddiaları düzəltməyə razılaşmamaqla yanaşı, diplomatiyanın passivliyi və muzdlu etnik lobbilərin xəyanəti fonunda bunu öz media məkanında hakim diskursa çevirmişdir. Bu əsasda 1404-cü ilin dey ayında (8 yanvar 2026) baş vermiş iğtişaşlar zamanı hər iki ölkənin yanaşma və davranışı bir çox hallarda Təl-Əvivin mövqeyi ilə eyni və oxşar olmuşdur.

Ø  Azərbaycan Respublikası və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri regionda sionist rejimin ən mühüm müttəfiqləri hesab olunurlar və sionizmin regional bazası kimi çıxış edirlər. İsraildən genişmiqyaslı silah alışları və sionist bazaların və ya obyektlərin yerləşdirilməsinə ev sahibliyi etməklə yanaşı, hər iki ölkə regionda sionist rejimin müharibəçi simasının təmizlənməsi istiqamətində öncül rol oynayır. Əmirliklər “Abraham sazişi”nin bayraqdarıdır və Azərbaycan Respublikası isə sionizmin yüksək rütbəli rəsmilərinin etirafına görə, sionist rejimin strateji aktivi və İsraildən sonra sionistlərin özlərini ən sərbəst hiss etdikləri ikinci məkandır. Bu əsas da, İsrail rejiminin İrana qarşı Azərbaycan Respublikası və Əmirliklər ərazisindən həyata keçirdiyi təhlükəsizlik, casusluq, terror və hərbi xarakterli fəaliyyətlərin uzun bir siyahısı mövcuddur.

Ø Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Azərbaycan Respublikası hər ikisi sionist rejim üçün tranzit, logistik və dəstək arxa cəbhəsi rolunu oynayırlar və bu rol 7 oktyabr 2023-dən sonra Qəzzada 71 min fələstinlinin iki il ərzində məhv edilməsi prosesi zamanı, eləcə də Bakı və Əbu-Dabinin bu rejimə verdiyi çoxsaylı dəstəklər fonunda daha da aydın şəkildə üzə çıxmışdır. Azərbaycan Respublikası Bakı–Tbilisi–Ceyhan boru kəməri vasitəsilə sionist rejimin neft tələbatının altmış faizindən çoxunu təmin etməklə yanaşı, həm də sionist rejimin ərzaq məhsulları, taxıl və strateji tələbat mallarının təminatı üzrə dəhlizin mərkəzi oxu hesab olunur; bu dəhliz Qazaxıstandan və Kaspiyən dənizindən başlayır, dəmir yolu xətti ilə Azərbaycan Respublikası və Gürcüstan üzərindən Türkiyəyə, oradan isə Ceyhan limanı vasitəsilə işğal olunmuş Fələstinə çatır. Bu tranzit–geosiyasi arxa cəbhəni gücləndirmək məqsədilə saxta Zəngəzur dəhlizinin (NATO-nun Turan dəhlizi) yaradılması və onun Davudun ivrit dəhlizi ilə birləşdirilməsi Bakı tərəfindən gündəmdə saxlanılır. Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri də xüsusilə Füceyrə limanı vasitəsilə, “Ərəb-Med dəhlizi” çərçivəsində, eləcə də BƏƏ–Səudiyyə Ərəbistanı–İordaniya quru marşrutu üzrə sionist rejimə logistik dəstək göstərilməsində ən böyük rola malik olmuş və olmaqda davam edir.

Ø Hər iki ölkə avtoritar sistemlərə malik olduqları üçün öz imiclərini təmizləmək məqsədilə oxşar davranışlar nümayiş etdirir; bunlara dünya səviyyəli analitik mərkəzlər və media üçün yüz milyonlarla dollar xərcləmək, musiqi festivalları keçirmək, 2022 və 2025-ci illərdə Formula 1 yarışlarına ev sahibliyi etmək və ekoloji sammitlər təşkil etmək daxildir. Əmirliklər 2023-cü ildə BMT-nin iqlim dəyişiklikləri üzrə konfransı COP28-ə ev sahibliyi etmiş, Azərbaycan Respublikası isə 2024-cü ildə COP29-a ev sahibliyi etmişdir; hər iki ölkə insan hüquqları və ətraf mühit hüquqları müdafiəçiləri tərəfindən tənqid olunmuşdur.

Ø Bakı və Əbu-Dabi anti-İran yönümlü terrorçu, separatçı, təkfirçi və etnik qrupların əsas təminatçılarından biridir. Azərbaycan Respublikası onlarla anti-İran partiya, qruplaşma və etnik təşkilata ev sahibliyi edir, İranın parçalanması məqsədilə Diaspora Dövlət Komitəsi çərçivəsində geniş şəbəkə qurmuş və mərkəzi Şikaqoda yerləşən separatçı “Gün Az TV” şəbəkəsinə də ev sahibliyi edir. Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri isə anti-İran təkfirçi qruplar, o cümlədən DAEŞ və terrorçu qruplar, o cümlədən “Ceyş əl-Zülm” və “Əl-Əhvaziyjə”yə əsas təchizatçı kimi çıxış edir. Bu səbəbdən, anti-İran terror qruplarının İsraildən Bakı, Əbu-Dabi və Ərbilə silah tədarükü ən aktiv xətlər hesab olunur. Böyük miqyasda, hər iki ölkə anqlosakson nizamının aktivləri kimi İslam dünyasına qarşı dağıdıcı rolu oynayır və onun parçalanmasını dəstəkləyir ki, bu bəzən bəzi qərb analitik mərkəzləri və təşkilatları tərəfindən də qəbul edilmişdir. Buna görə də “American Enterprise” analitik mərkəzi İlham Əliyevin ambisiyalarını Səddam Hüseynlə müqayisə etmiş və Avropa Parlamentinin “Abu Dhabi Secret” araşdırmaları göstərmişdir ki, BƏƏ 18 Avropa ölkəsində müsəlmanlara qarşı təşkilatlanmış nifrət kampaniyası aparmışdır.

Yuxarıda qeyd olunan altı ortaq cəhət eyni zamanda bu sualın da cavabıdır ki, niyə məhz 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi adlı anqlosakson layihəsinin icrasından sonra Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Qafqazdakı fəallığı artmışdır; belə ki, Əmirliklər Azərbaycan Respublikası ilə yanaşı Gürcüstanla da Hərtərəfli İqtisadi Tərəfdaşlıq Sazişi (CEPA) imzalamış, Ermənistanda genişmiqyaslı investisiyalara başlamış, saxta Zəngəzur dəhlizini dəstəkləmiş, bu dəhliz üzrə investisiya planı təqdim etmiş və İlham Əliyevlə Nikol Paşinyan arasında bir neçə raund danışıqlara Əbu-Dabidə ev sahibliyi etmişdir. Əslində Qarabağda və Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərində məscidlərin tikintisi üçün ən böyük xarici investisiyaya malik olan Əmirliklər, sionist rejimin məqsədləri istiqamətində Qafqazda İranın təsirinin aradan qaldırılması və şiəliyin zəiflədilməsi üçün İlham Əliyevə yardım etmək missiyasını üzərinə götürmüşdür ki, bunun son məqsədi İranın şimalı və cənubu istiqamətində anti-İran ideoloji və geosiyasi sipər yaratmaqdır.

Bu əsasda Azərbaycan Respublikası ilə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin “Sülh Qalxanı 2026” adlanan təlimi – əslində “Müharibə Qalxanı” adlandırılması daha münasib olan – nümayiş xarakterli əməkdaşlıq deyil, regionda sionist rejimin iki aktivinin əməkdaşlığının aysberqin görünən hissəsidir. ABŞ və İsrail rejiminin İrana qarşı hərbi təhdidlərinin artması fonunda bu təlimin əsas məqsədi: gələcək müharibədə İranın müdafiə və hücum reaksiyalarına zərbə vurmaq üçün imkanların sinerjisini yaratmaq, İranın şimal və cənub məkanlarının mövqelərini əlaqələndirməklə əməliyyat üstünlüyü əldə etmək, regionda İsrail və ABŞ-ın müharibə maşınına dəstək vermək və nəhayət, Bakı və Əbu-Dabinin qənaətinə görə ABŞ və İsrailin hücumları və anqlosakson oxunun zərbələri nəticəsində İranın məğlub olduğu fərz edilən “sıfır saat”da İran adalarının ələ keçirilməsinin məşqini aparmaqdır. Benyamin Netanyahunun İlham Əliyevin cari il üçün planlaşdırılan İsrail səfəri xəbərini isti və həvəslə qarşılamasının səbəbi də bu mahiyyətli xidmətkarlıqda gizlidir; lakin bu hesablamanın problemi ondadır ki, Bakı və Əbu-Dabi yalnız İran üçün “sıfır saat”ı (almanca *Stunde Null*) nəzərdə tutmuşlar , “bəs sıfır saatın onların özlərinə qarşı baş verməsi ehtimalı yoxdurmu?”

*Doktor Əhməd Kazemi