İsrail rejimi 18 Fərvərdin (aprelin 7-si) səhər tezdən Tehranın Fəriman küçəsində yerləşən «Rəfi Nia» sinaqoquna (Xorasanlılar sinaqoqu kimi tanınır) güclü hücumlar edərək tarixi əhəmiyyəti olan bu sinaqoqun bütün binasını dağıdıb. Bu hücumlar zamanı sinaqoqda olan Törat tumarları, kitablar və müqəddəs əşyalar məhv edilib və ya ağır ziyan görüb ki, bu da İran və dünya yəhudilərinin qəzəbinə səbəb olub. ABŞ və İsrail rejiminin təcavüzkar müharibəsi zamanı yaşayış məntəqələrinə, universitetlərə, xəstəxanalara, məktəblərə, idman qurğularına, körpü və dəmir yolu xətlərinə, neftayırma zavodlarına, neft-kimya qurğularına, su duzsuzlaşdırma qurğularına, parklara, bazarlara, tarixi abidələrə, mədəni irs obyektlərinə və mülki əhalinin həyatı üçün zəruri olan digər qurğulara edilən hücumlar onların beynəlxalq cinayətlərində heç bir qırmızı xəttin olmadığını göstərsə də, buna baxmayaraq, yəhudilərin sinaqoquna hərbi hücum müxtəlif aspektlərdən diqqətəlayiqdir. Bu baxımdan hüquqi baxımdan dörd izahlı məqamı qeyd etmək olar:

Birincisi; ibadətgahlar və dini yerlər beynəlxalq humanitar hüquqda toxunulmazlığa malikdir. Bu toxunulmazlıq beynəlxalq humanitar hüququn qüvvədə olan sənədlərində, o cümlədən Cenevrə Konvensiyalarında (1949) və onlara əlavə protokollarda, həmçinin 1954-cü il Haaqa Konvensiyasında silahlı münaqişələr zamanı mədəni mülkiyyətin mühafizəsi barədə, eləcə də BMT Təhlükəsizlik Şurası və Baş Assambleyasının bir sıra qətnamələrində vurğulanmışdır. 1977-ci ilin iyununda Cenevrə Konvensiyalarına əlavə ikinci Protokolun «Mədəni obyektlərin və dini yerlərin mühafizəsi» bölməsinin 16-cı maddəsi vurğulayır: «Silahlı münaqişələr zamanı mədəni mülkiyyətin mühafizəsi haqqında Haaqa Konvensiyasına heç bir xələl gətirmədən, ibadət yerlərini hədəf alan hərbi əməliyyatların aparılması və ya onların hərbi məqsədlər üçün istifadə edilməsi qadağandır». Bundan əlavə, Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin təcrübəsi təsdiq edir ki, dini yerlərə və ibadətgahlara edilən hücumlar dini müqəddəslərə hörmətsizlik olmaqla yanaşı, əgər bu mərkəzlər obyektiv şəkildə hərbi hədəfə çevrilməmişlərsə, qəsdən hədəf alınmaları müharibə cinayəti sayılır.

İkincisi; Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsində (1948), 1966-cı ilin mülki, siyasi, mədəni və sosial hüquqlar haqqında Paktlarında din və inanc azadlığı insan hüquqlarının təzahürlərindən biri kimi, şəxslərin öz dini mərasimlərini keçirmək hüququ və ibadətgahlara dini ayinləri öyrənmək və icra etmək üçün giriş hüququ vurğulanmışdır. Buna görə də ibadətgahların bombalanması ilahi dinlərin ardıcıllarının dini hüquqlarının və insan hüquqlarının pozulmasıdır. «Rəfi Nia» sinaqoqu Tehran yəhudi icmasına məxsus olan fəal sinaqoqlardan biri idi ki, illər boyu yüzlərlə İran yəhudisini qəbul edirdi, indi isə İsrail rejiminin bu cinayəti üzündən öz tarixi ibadətgahlarını Pasxa bayramı ərəfəsində itirmişlər.

Üçüncüsü; beynəlxalq tənqidlərin artmasından sonra İsrail rejimi iddia etdi ki, yəhudilərin sinaqoqu əsas hədəf deyildi; bu isə o halda baş verir ki, birincisi, sinaqoqun qonşuluğunda heç bir sübut edilmiş hərbi hədəf yox idi; ikincisi, sinaqoq binasının geniş və tamamilə dağıdılması göstərir ki, hücumun əsas məqsədi onu məhv etmək olub. Əslində bu hücum İsrail rejiminin İran yəhudilərindən və siyonizmin qeyri-insani ideologiyasına qarşı çıxan bütün yəhudilərdən bir növ intiqamıdır. İran yəhudi cəmiyyəti ən qədim İran cəmiyyətlərindən hesab olunur ki, minilliklər boyu möhtəşəm İran tarixinin qurulmasında rol oynamışlar. Amerika və ibrani mediasının qara təbliğatına baxmayaraq, İranda yəhudilər azadlığa və dini, mədəni, dil hüquqlarına malikdirlər. Onların onlarla fəal sinaqoqa sahib olmaqla yanaşı, İslam Şurası Məclisində də nümayəndələri var. İran yəhudiləri dəfələrlə regionda, xüsusilə Fələstində, Livanda və İranda siyonist rejimin cinayətlərindən iyrəndiklərini bildirmişlər və bu məsələnin özü Təl-Əviv rejiminin rəhbərlərinin nifrətinə və qəzəbinə səbəb olmuşdur. Buna əsasən də İran İslam Şurası Məclisində yəhudilərin nümayəndəsi Humayun Samə Yah Nəcəfabadi demişdir: «Siyonist rejim Tehran yəhudi icmasının bu icmanın anti-siyonist fikirləri barədə məlumatlı olaraq, bu cinayətkar hərəkətlə İran yəhudi icmasından intiqam almaq istəyir, lakin bu məsələ bizim icmamızı geri çəkdirməyəcək».

Dördüncüsü; İsrail rejimi son onilliklər ərzində məscid və kilsələrə hücumlar və onların dağıdılmasından ibarət qara bir fəaliyyət siyahısı yaratmışdır ki, bu, beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərinin kobud şəkildə pozulması və mədəni soyqırımın nümunəsidir. Fələstində İsrail hücumları zamanı, xüsusilə Qəzzada iki il davam edən soyqırım zamanı onlarla məscid dağıdılıb. Fələstində yerləşən kilsələr də İsrail hücumlarının atəşindən salamat qalmamışdır. Belə ki, Qəzza müharibəsi zamanı 7 oktyabr 2023-cü ildən sonra tarixi kilsələr İsrail tərəfindən hücuma məruz qalmışdır. Bunlardan 19 oktyabr 2023-cü ildə İsrailin Qəzza şəhərindəki «Müqəddəs Porfiri» pravoslav kilsəsinə hücumlarında onlarla xristian və müsəlman şəhid olmuş və ya yaralanmışdır. 2025-ci ilin iyulunda isə Qəzza zolağındakı «Müqəddəs Ailə» katolik kilsəsi İsrail tankının «birbaşa» atəşi ilə hədəf alınmış və bir neçə nəfər şəhid və yaralı olmuşdur. Bundan əlavə, BMT İnsan Hüquqları Şurasının hesabatlarına əsasən, Fələstində xristianların dini azadlığı dəfələrlə İsrail rejimi tərəfindən müxtəlif bəhanələrlə pozulmuşdur. Buna baxmayaraq, İsrail rejiminin onlarla məscidə, İsfahan kilsəsinə və Tehranın Məcidiyyə məhəlləsindəki erməni məhəlləsinə hücumu ilə yanaşı; yəhudilərin sinaqoquna hücum xüsusi bir mesaj daşıyırdı və o da budur ki, məscidlər, Hüseyniyyələr və kilsələrlə yanaşı; hətta sinaqoqlar da İsrail rejiminin müharibə cinayətlərindən toxunulmaz deyil. Bu məsələ göstərir ki, siyonizmin döyüşkən ideologiyasının yəhudi dini ilə əlaqəsi yoxdur. Beləliklə, İsrail və ABŞ tərəfindən «anti-siyonizmin» «yəhudi düşmənçiliyi» ilə eyniləşdirilməsi siyonizm ideologiyasına hər hansı bir müxalifəti aradan qaldırmaq məqsədi daşıyır ki, dünya ictimaiyyəti bunun nümunələrini Qəzza soyqırımına etiraz edən yüzlərlə tələbənin ABŞ universitetlərində yatırılmasında görmüşdür. Sinaqoqlara edilən hücumlar göstərir ki, Təl-Əviv rejiminin nəzərində siyonizmə qarşı çıxmaqda müsəlman, xristian və yəhudi arasında heç bir fərq yoxdur; və bu rejim onların hamısına qarşı müharibə cinayəti törətməyə hazırdır; bu, siyonizmin bütün tövhid dinlərinin düşməni olduğunu göstərən açıq-aşkar bir dəlildir.

Dr. Əhməd Kazımi, Beynəlxalq Hüquq professoru