چهار کریدوری که محاصره دریایی آمریکا را به یک شوخی راهبردی تبدیل کرده است
در ۱۲ آوریل ۲۰۲۶، دونالد ترامپ رسماً اعلام کرد که نیروی دریایی آمریکا تنگه هرمز و تمام بنادر ایران را محاصره خواهد کرد. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) ساعاتی بعد اعلامیههایی صادر و تأکید کرد که این محاصره «به طور بیطرفانه علیه کشتیهای همه ملتهایی که وارد یا خارج از بنادر ایران میشوند» اعمال خواهد شد.
اما آیا چنین محاصرهای اساساً امکانپذیر است؟ تحلیلگران مؤسسه سلطنتی خدمات متحد (RUSI) و دادههای میدانی نشان میدهد که ایران نه تنها قابلیت دور زدن این محاصره را دارد، بلکه آن را به یک فرصت اقتصادی تبدیل کرده است. این یادداشت چهار کریدور طلایی ایران را بررسی میکند که محاصره آمریکا را بیاثر ساختهاند.
کریدور نخست: دریای خزر و کریدور شمال – جنوب
نخستین و مهمترین مسیر جایگزین ایران، دریای خزر در شمال کشور است. این آبراه که هیچ حضور نظامی آمریکا در آن وجود ندارد، از ابتدا خارج از محدوده محاصره بوده است.
بندر امیرآباد به عنوان بزرگترین بندر تجاری ایران در دریای خزر، در ۹ ماهه نخست سال جاری بیش از ۳.۲۵ میلیون تن کالا جابهجا کرده و رشد ۴۷ درصدی نسبت به سال قبل را ثبت کرده است. این بندر ۵۹ درصد سهم تجارت دریایی در دریای خزر را در اختیار دارد و از طریق کریدور شمال – جنوب به روسیه و اروپای شمالی متصل است .
در حوزه تأمین کالاهای اساسی، روسیه صادرات گندم خود به ایران را از طریق بنادر آستراخان و مخاچقلعه به مقصد امیرآباد از سر گرفته است و هماکنون حداقل پنج کشتی حامل غلات در مسیر این کریدور قرار دارند. این مسیر که در طول جنگ فعال باقی مانده، امنیت غذایی ایران را تضمین کرده است.
کریدور دوم: مرزهای زمینی و همسایگان راهبردی
دومین مسیر حیاتی ایران، مرزهای زمینی با ۱۵ کشور همسایه است. برخلاف محاصره دریایی، هیچ قدرتی نمیتواند تردد زمینی در مرزهای ایران را متوقف کند.
بر اساس اعلام مقامات رسمی، حجم هدفگذاری شده برای تجارت با ترکیه ۳۰ میلیارد دلار و با عراق ۲۰ میلیارد دلار است. این دو کشور به تنهایی ۵۰ میلیارد دلار ظرفیت تجاری با ایران دارند که عمدتاً از طریق مرزهای زمینی انجام میشود. کالاهای اساسی، مواد اولیه و حتی محصولات پتروشیمی از این مسیرها در حال تبادل هستند.
کریدور سوم: خط لوله جاسک و خروج از تنگه هرمز
سومین ابتکار راهبردی ایران، خط لوله نفتی گوره به جاسک است. این خط لوله که در شرق تنگه هرمز به دریای عمان میرسد، ایران را برای اولین بار از وابستگی به تنگه هرمز برای صادرات نفت بینیاز کرده است.
ظرفیت فعلی این خط لوله ۳۰۰ هزار بشکه در روز است که قابلیت افزایش تا یک میلیون بشکه را دارد. این یعنی حتی اگر تنگه هرمز به طور کامل بسته شود، ایران همچنان میتواند نفت خود را از طریق جاسک صادر کند و اقتصاد خود را زنده نگه دارد.
کریدور چهارم: ناوگان شبح و ذخایر شناور استراتژیک
چهارمین و پیچیدهترین ابزار ایران، ناوگان عظیم «کشتیهای شبح» است. بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، ایران در فوریه ۲۰۲۶ رکورد ۱۹۰ میلیون بشکه نفت خام را در مخازن شناور در آبهای بینالمللی ذخیره کرده است. ارزش این ذخیره حدود ۱۵ تا ۱۷ میلیارد دلار برآورد میشود.
این کشتیها با خاموش کردن سیستم شناسایی خودکار (AIS)، جابهجایی محموله از طریق ship-to-ship transfer در آبهای بینالمللی و تغییر مکرر پرچم و مالکیت، محاصره آمریکا را دور میزنند. در فوریه ۲۰۲۶، حدود ۳۹ مورد انتقال محموله از این طریق ثبت شده است.
نتیجه این عملیات، افزایش ۲۰ درصدی صادرات نفت ایران در فوریه ۲۰۲۶ نسبت به ماه قبل و رسیدن به ۲.۱۷ میلیون بشکه در روز بوده است. ایران در بحبوحه جنگ و محاصره، نه تنها صادراتش کاهش نیافته، بلکه افزایش نیز یافته است.
تحلیل نهایی: چرا محاصره شکست خورده است؟
تحلیلگران مؤسسه RUSI اعتراف میکنند که «اعمال محاصره در عمل با چالشهای لجستیکی عظیمی مواجه است. سیدهارت کوشال، کارشناس قدرت دریایی، تأکید میکند: «بستگی زیادی به روزهای اولیه محاصره دارد… اما به احتمال زیاد، اعمال محاصره برای آمریکا دشوار خواهد بود.»
نکته مهمتر اینکه محاصره هرگز به تنهایی نتوانسته است کشوری به وسعت و توانمندی ایران را وادار به تسلیم کند. کوشال در ادامه میگوید: «همیشه راههایی برای صرفهجویی، واردات جایگزین یا چشمپوشی از برخی چیزها وجود دارد. محاصره میتواند اوضاع را سختتر کند، اما لزوماً به نتایج قاطع منجر نمیشود.»
نتیجهگیری
چهار کریدور تشریحشده در این یادداشت – خزر، مرزهای زمینی، جاسک و ناوگان شبح – تصویر روشنی از غیرقابل محاصره بودن ایران ترسیم میکنند. محاصره ادعایی آمریکا نه تنها نتوانسته اقتصاد ایران را فلج کند، بلکه به لطف افزایش قیمت نفت و ذخایر شناور استراتژیک، درآمدهای نفتی ایران را افزایش داده است.
تاریخ نشان داده که ایران در برابر فشارهای خارجی نه تنها شکست نخورده، بلکه هر بار تابآوری بیشتری از خود نشان داده است. محاصره فعلی نیز از این قاعده مستثنا نخواهد بود. میدان، میدان ایران است.
منبع : دیپلماسی ایرانی
پیام بگذارید