بازتعریف ائتلافها: شکلگیری محور دفاعی ترکیه–عربستان–پاکستان، فراتر از یک همگرایی نمادین، نشانهای از تلاش آنکارا برای بازتعریف جایگاه امنیتی خود در نظم منطقهایِ در حال بازچینش است. این ابتکار، در صورت نهاییشدن، تعهدات امنیتی ترکیه را در مسیری قرار میدهد که با اولویتهای ناتوبهویژه در جناح جنوبی دچار واگرایی ساختاری میشود. پرسش کلیدی اینجاست: اگر این ائتلاف نوپا با اولویتهای ناتو در تضاد باشد، وفاداری آنکارا به کدام سو خواهد رسید؟
بازی با آتش اتمی : ورود پاکستان (بهعنوان تنها قدرت اتمی جهان اسلام) به این معادله، سطح تنش را تغییر میدهد. حتی اگر چتر هستهای پاکستان رسماً بر سر ریاض و آنکارا باز نشود، فقط تصور چنین حمایتی، منطقه را آبستن خطاهای محاسباتی میکند؛ بهویژه در نظر بازیگرانی چون هند که پیشتر نسبت به محور ریاض–اسلامآباد ابراز نگرانی کردهاند.
صفبندی در برابر تلآویو: تحلیلگران غربی این پیمان سه جانبه را پاسخی مستقیم به «پیمان ابراهیم» و تلاشی برای موازنه قدرت در برابر اسرائیل میدانند. چنین موضوعاتی، بازدارندگیهای شکننده فعلی را از بین میبرد و با ایجاد یک امنیت جدید اسرائیل را هدف قرار میدهد.
فرسایش هنجاری: چنین پیمانی میتواند به تدریج به یک نظام معاهدهای برای تثبیت نظم غیرلیبرال در خاورمیانه بدل شود؛ نظمی که با اصول «دموکراسی، آزادی فردی و حاکمیت قانون» مندرج در معاهده ۱۹۴۹ آتلانتیک شمالی ناسازگار است. همافزایی صنعت دفاعی ترکیه با ظرفیت هستهای پاکستان، خطر دورزدن رژیم عدم اشاعه را افزایش میدهد؛ بهویژه با توجه به سابقه انتقال فناوری هستهای در پاکستان و اظهارات پیشین رهبری ترکیه درباره ناعادلانهبودن محدودیتهای هستهای.
شکاف ضدتروریسم: کارنامه امنیتی بازیگران این محور در حوزه مبارزه با تروریسم نیز نگرانکننده است. پاکستان در دهههای گذشته به پناهگاه طالبان و القاعده بدل شد و ترکیه اردوغان نیز با تسهیل عبور جنگجویان خارجی و تمرکز بر تضعیف نیروهای کرد، مأموریت جهانی مقابله با داعش را تضعیف کرد. انتقال مرکز ثقل امنیتی ترکیه به این محور، میتواند مأموریت ضدتروریسم ناتو را با آسیب جدی مواجه سازد.
فرصت طلایی چین: شاید مهمترین برنده جانبی این پیمان، چین باشد. وابستگی شدید تسلیحاتی پاکستان به پکن، حضور پیمانکاران نظامی و عناصر اطلاعاتی چین در پروژههای «کمربند و جاده»، و همزمانی خرید تسلیحات غربی و چینی توسط عربستان، خطر نشت فناوریهای حساس آمریکا و ناتو را تشدید میکند. آسیبپذیری فناوریهای ناتویی ترکیه در چنین چارچوبی، میتواند نفوذ راهبردی چین در خاورمیانه را به سطحی بیسابقه ارتقا دهد.
سینان جیدی و ویلیام دوران، منبع: نشنال اینترست
ترجمه: اندیشکده مرصاد
پیام بگذارید